اختلال دوقطبی

آیا تا به حال برای‌تان اتفاق افتاده که مدتی را غمگین و مدتی را شاد سپری کرده باشید، بدون آن‌که علت آن را بدانید؟ البته این اتفاق برای همه افراد می‌افتد. زندگی برای همه فراز و فرودهایی دارد که ممکن است ما را دچار حالات و احساسات مختلفی کند. اما این فراز و فرودهای احساسی برای برخی از افراد بسیار شدیدتر و گاهی خطرناک‌تر است. اختلال دو قطبی یکی از بیماری‌های شایع در جهان است.

دوقطبی یا اختلال دوقطبی، یک اختلال روانی است که به تغییرات شدید در خلال روحیه فرد مربوط می‌شود. این اختلال بطور کلی به دو نوع دوقطبی نوع ۱ (با دوره‌های شدید افسردگی و دوره‌های بلند شده از شادی و هیجان) و دوقطبی نوع ۲ (با دوره‌های افسردگی کمتر و دوره‌های بلند شده از شادی و هیجان بیشتر) تقسیم می‌شود.

در دوره‌های بلند شده از شادی و هیجان در دوقطبی، فرد ممکن است بسیار فعال، احساس بی نیازی و بی خطری کند و رفتارهای غیرمعمولی نشان دهد، مثل خرید بیش از حد، رفتارهای جنسی بیش از حد، صحبت کردن بیش از حد و بی‌احترامی به مرزهای اجتماعی و قانونی.

در دوره‌های شدید افسردگی نیز، فرد احساسات شدیدی از ناراحتی، ناامیدی و بی‌ارزشیت را تجربه می‌کند و همیشه در حال تفکر منفی است. او ممکن است علاقه‌ای به فعالیت‌هایی که قبلاً لذت می‌برد نداشته باشد و از روابط اجتماعی و انجام کارهای روزمره منع شود.

بیماری دوقطبی معمولاً در اوایل دوران بلوغ شروع می‌شود و بیشتر در بین جوانان و بزرگسالان رخ می‌دهد. علل دقیق بروز این بیماری هنوز مشخص نیست، اما ژنتیک، عوامل محیطی و عوامل شیمیایی مانند نارسایی سرمایه‌ای مغزی و تغییرات در سطح هورمون‌های مغزی ممکن است نقش داشته باشند.

انواع اختلال دو قطبی

در اختلال دوقطبی، فرد دوره‌هایی از بالا رفتن حالت هیجانی و دوره‌هایی از افسردگی شدید را تجربه می‌کند. بر اساس شدت و نوع علائم، اختلال دوقطبی می‌تواند به چندین نوع تقسیم شود، که شامل موارد زیر می‌شود:

اختلال دوقطبی نوع یک (Bipolar I Disorder): در این نوع از اختلال دوقطبی، فرد حداقل یک دوره از حالت بالا رفتن شدید (مانیا یا هیپومانیا) و یا حالت مخلوط دوقطبی را تجربه کرده است. در بیشتر موارد، فرد در این نوع از اختلال دوقطبی، دوره‌هایی از افسردگی شدید را نیز تجربه می‌کند.

اختلال دوقطبی نوع دو (Bipolar II Disorder): در این نوع از اختلال دوقطبی، فرد دوره‌هایی از حالت افسردگی شدید را تجربه می‌کند، در حالی که دوره‌های بالا رفتن نسبتاً کمتر شدید است و به آن هیپومانیا گفته می‌شود.

اختلال دوقطبی مخلوط (Mixed Bipolar Disorder): در این نوع از اختلال دوقطبی، فرد همزمان علائم حالت افسردگی و بالارفتن حالت هیجانی را تجربه می‌کند.

اختلال دوقطبی نوع سیکلوتیمی (Cyclothymic Disorder): در این نوع از اختلال دوقطبی، فرد دوره‌های متعاقب از حالت هیجانی و افسردگی شدید را تجربه می‌کند، اما شدت علائم آن‌ها نسبتاً کمتر است.

اختلال دوقطبی نوع دیگر: در این نوع از اختلال دوقطبی، علائم بیشتر به دلیل مصرف مواد مخدر، داروهای خاص، آسیب به سیستم عصبی مرکزی و یا بیماری‌های مرتبط با پزشکی رخ می‌دهد.

مهم است بدانید که برای تشخیص نوع اختلال دوقطبی، باید به یک پزشک متخصص روانپزشک مراجعه کرد و این پزشک با توجه به علائم و نشانه‌های بیمار، تشخیص دقیقی برای اختلال دوقطبی بیمار قابل تعیین خواهد بود.

علائم اختلال دوقطبی

علائم اختلال دوقطبی می‌تواند برای هر فرد متفاوت باشد، اما در کل شامل دوره‌های شدید افسردگی و دوره‌های بلند شده از شادی و هیجان است. در دوره‌های بلند شده از شادی و هیجان، علایم زیر ممکن است دیده شود:

حالت خوشحالی شدید، بی‌خطری و بی‌نیازی
افزایش فعالیت، انرژی و کم‌توانی احساسی
تغییرات در خواب و الگوی خوردن
افزایش خوداعتمادی و افکار بزرگ‌نمایی
فکر کردن بیش از حد و احساس عجیب و غریب
رفتارهای خشن، عصبانی و خطرناک
خرید بیش از حد، گرانفروشی و مشکلات مالی
رفتارهای جنسی فراگیر و بی‌احترامی به مرزهای اجتماعی و قانونی

در دوره‌های شدید افسردگی نیز، علایم زیر ممکن است دیده شود:

حالت افسردگی شدید و پایین‌رویی احساسی
کم‌رنجی، کم‌اشتهایی و کم‌انرژی
احساس بی‌ارزشیت و ناامیدی
افکار منفی و احساس خوابیدگی
انزوا و انعزال از افراد محیط
سختی در تمرکز، تصمیم‌گیری و کار کردن
افزایش وزن یا کاهش وزن
افکار خودکشی

اگر شما یا فردی که شما می‌شناسید، علائمی از دوقطبی دارد، بهتر است به یک پزشک متخصص روانپزشک مشورت کنید.

تشخیص اختلال دوقطبی

تشخیص اختلال دوقطبی بر اساس علائم و نشانه‌هایی که فرد تجربه می‌کند تعیین می‌شود. اما برای تشخیص دقیق تر، پزشک متخصص روانپزشک می‌تواند از ابزارهای تشخیصی مانند مصاحبه بالینی، پرسشنامه‌های روان‌سنجی، مشاهده رفتاری و تست‌های عصبی استفاده کند.

برای تشخیص دوقطبی، پزشک ممکن است از پرسشنامه‌هایی مانند پرسشنامه دوقطبی (Mood Disorder Questionnaire) و پرسشنامه اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder Questionnaire) استفاده کند. این پرسشنامه‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا علائم و نشانه‌های دوقطبی را بررسی کنند و تشخیص دوقطبی را تأیید یا رد کنند.

همچنین، برای تشخیص دقیق تر، ممکن است پزشک برای بررسی شدت علائم از مقیاس‌هایی مانند مقیاس افسردگی هامیلتون (Hamilton Depression Rating Scale)، مقیاس شدت علائم دوقطبی (Young Mania Rating Scale) و مقیاس سنجش عملکرد (Global Assessment of Functioning) استفاده کند.

مهم است بدانید که برای تشخیص دوقطبی، باید به یک متخصص روانپزشک مراجعه کنید. این بیماری ممکن است با بیماری‌های دیگری که علائم شبیه به آن دارند اشتباه گرفته شود، بنابراین تشخیص درست و درمان مناسب از اهمیت بالایی برخوردار است.

تاثیر اختلال دوقطبی در مغز

اختلال دوقطبی به طور معمول به عنوان یک اختلال شیمیایی در مغز توصیف می‌شود و تأثیر آن بر روی فعالیت مغزی و ساختار آن قابل مشاهده است. بررسی‌های علمی نشان داده‌اند که اختلال دوقطبی می‌تواند به تغییراتی در عملکرد مغزی و ساختار آن منجر شود.

در بیماران دوقطبی، تغییراتی در ساختار مغز و فعالیت آن مشاهده شده است. این تغییرات شامل افزایش حجم بخش‌های خاصی از مغز مانند هیپوکامپ و دستگاه لیمبیک، کاهش حجم بخش‌های دیگری از مغز مانند قشر پیشانی و ساختارهای مرتبط با کنترل شناختی و هیجانی مانند تامین خون به ساختارهای مغزی و شبکه عصبی مرتبط با پردازش هیجانات و تنظیم حالت هیجانی می‌شود.

همچنین، بررسی‌های علمی نشان داده‌اند که در بیماران دوقطبی، فعالیت بخش‌های خاصی از مغز مانند قشر پیشانی، هیپوکامپ و دستگاه لیمبیک تغییر می‌کند. بیماران دوقطبی بیشترین تغییرات را در بخش‌های مرتبط با تنظیم حالت هیجانی و پردازش هیجانات از جمله قشر پیشانی و دستگاه لیمبیک نشان می‌دهند. همچنین، برخی تحقیقات نشان داده‌اند که بیماران دوقطبی در حین حالت بالا رفتن هیجانی، فعالیت بخش‌هایی از مغز مانند قشر پیشانی کاهش می‌یابد، در حالی که در حین حالت افسردگی، فعالیت این بخش‌ها افزایش می‌یابد.

در کل، اختلال دوقطبی با تغییراتی در ساختار و فعالیت مغز همراه است که ممکن است به نوعی از نارسایی‌های شناختی و هیجانی منجر شود.

به بیماران دوقطبی چه بگوییم و چه نگوییم؟

اختلال دوقطبی یک بیماری روانی است که برای بیماران آن به دلیل دوره‌های شدید تغییرات در حالت هیجانی، مشکلاتی ایجاد می‌کند. در ارتباط با بیماران دوقطبی، باید به مسائل زیر توجه داشته باشید:

احترام به حریم شخصی: بیماران دوقطبی نیاز به احترام به حریم شخصی دارند و در برخورد با آن‌ها باید این موضوع را مد نظر داشته باشید.

پیام‌های مثبت: بیماران دوقطبی به پیام‌های مثبت نیاز دارند. در مواجهه با دوره افسردگی، باید به آن‌ها یادآوری کرد که این دوره موقتی است و این که احساسات آن‌ها درست شده است. برای دوره بلندشده نیز، باید به آن‌ها بگویید که این دوره تمایلات آن‌ها را ممکن است به خطر بیاندازد و باید از تصمیمات خوب و منطقی استفاده کنند.

شنیدن و احترام به نظرات بیمار: بیماران دوقطبی نیاز به شنیدن و احترام به نظرات آن‌ها دارند. شنیدن نظرات آن‌ها و ارائه پاسخ‌های مشورتی می‌تواند به بهبود حالت آن‌ها کمک کند.

پشتیبانی از درمان: برای بهبود حالت بیماران دوقطبی، درمان مناسب و مراقبت‌های بهداشتی و روانی لازم است. به عنوان همراه و پشتیبان بیمار، باید به او کمک کرد تا درمان را به درستی دنبال کند و به تعهد خود در این زمینه پایبند باشد.

ایجاد امنیت: بیماران دوقطبی به امنیت و ثبات احساسی نیاز دارند. به عنوان همراه و پشتیبان بیمار، باید به او کمک کنید تا محیط زیستی پایدار و امنی را در اطراف خود ایجاد کند و از موقعیت‌های پرخطر پرهیز کند.

به طور کلی، در ارتباط با بیماران دوقطبی باید به آن‌ها با احترام و با تأکید بر پیام‌های مثبت نزدیک شد و در ارائه پشتیبانی و درمان مناسب به آن‌ها کمک کرد.

عوامل تشدیدکننده اختلال دوقطبی

عوامل مختلفی می‌توانند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کنند. برخی از این عوامل شامل موارد زیر هستند:

استرس: استرس‌های روزمره و شدت بالای آنها می‌توانند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کنند.

نوع مصرف مواد: مصرف مواد مخدر، الکل و داروهایی مانند آنتی‌دپرسانت‌ها و استیروئیدها می‌توانند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کنند.

عدم رعایت رژیم غذایی سالم: مصرف موادی مانند قهوه، شکلات و مواد شیرین می‌توانند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کنند.

عدم رعایت روال درمانی: عدم رعایت روال درمانی مشخص شده توسط پزشک معالج می‌تواند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کند.

عدم خواب کافی: خواب کافی و به موقع می‌تواند به کاهش شدت علائم اختلال دوقطبی کمک کند، در حالی که عدم خواب کافی می‌تواند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کند.

تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی مانند دوران قاعدگی، بارداری و پس از زایمان می‌تواند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کند.

بیماری‌های فیزیکی: برخی بیماری‌های فیزیکی مانند هیپرتیروئیدیسم و بیماری‌های قلبی-عروقی می‌توانند به تشدید علائم اختلال دوقطبی در فرد مبتلا کمک کنند.

مهم است که فرد مبتلا به اختلال دوقطبی با رعایت رژیم غذایی سالم، استراحت کافی، مصرف داروهای معرفی شده توسط پزشک معالج و عدم مصرف مواد مخدر و الکل، همکاری کند تا به کاهش شدت علائم خود برسد.

درمان

درمان دوقطبی شامل ترکیبی از داروهای مختلف، روش‌های روان‌شناختی و تغییر در سبک زندگی است.

درمان های دارویی

درمان اختلال دوقطبی شامل داروهای مختلفی است که به کنترل علائم این اختلال کمک می‌کنند. در ادامه، برخی از داروهای معمولاً استفاده شده در درمان اختلال دوقطبی را معرفی می‌کنم:

لیتیوم: لیتیوم یک داروی معدنی است که به عنوان یک داروی اصلی درمان اختلال دوقطبی استفاده می‌شود. این دارو به عنوان یک مودولاتور شیمیایی عمل می‌کند و به کنترل بیش از حد تحریک و افسردگی کمک می‌کند.

آنتی‌دپرسانت‌ها: برخی از آنتی‌دپرسانت‌ها مانند سرترالین، فلوکستین و بوپروپیون نیز می‌توانند در درمان اختلال دوقطبی مفید باشند، به خصوص در مواردی که بیمار نمایانگر علائم افسردگی بیشتری است.

آنتی‌روانپریشی‌ها: برخی از آنتی‌روانپریشی‌ها مانند والپروات، کاربامازپین و لاموتریژین نیز برای درمان اختلال دوقطبی استفاده می‌شوند.

آنتی‌اضطراب‌ها: برخی از آنتی‌اضطراب‌ها مانند لورازپام و کلونازپام نیز می‌توانند به کنترل اضطراب و اضطراب مرتبط با اختلال دوقطبی کمک کنند.

استیروئیدها: در برخی موارد، دکسامتازون و پردنیزولون می‌توانند برای کنترل علائم اختلال دوقطبی مورد استفاده قرار بگیرند.

مهم است که درمان اختلال دوقطبی توسط پزشک متخصص روانپزشک انجام شود و همیشه باید رعایت دستورات پزشکی شود. همچنین، درمان اختلال دوقطبی باید با درمان‌های روان‌شناختی مانند مشاوره روان‌شناختی و رفتاری به همراه باشد.

درمان‌های روان‌شناختی

درمان‌های روان‌شناختی مانند مشاوره روان‌شناختی و رفتاری به کنترل علائم اختلال دوقطبی کمک می‌کنند. این درمان‌ها به عنوان تکمیلی برای درمان دارویی استفاده می‌شوند و به کمک آنها، فرد مبتلا به اختلال دوقطبی می‌تواند مهارت‌های مدیریت علائم را به دست آورده و بهبود بیشتری را تجربه کند.

درمان روان‌شناختی مانند مشاوره روان‌شناختی و رفتاری بر اساس اصولی از روان‌شناسی بالینی انجام می‌شوند و می‌تواند به کاهش شدت علائم اختلال دوقطبی کمک کند. برخی از تکنیک‌های استفاده شده در این نوع درمان‌ها عبارتند از:

مشاوره شناختی: در این نوع مشاوره، فرد مبتلا به اختلال دوقطبی با استفاده از مهارت‌های شناختی، به شناسایی و تغییر الگوهای منفی و ناکارآمد در فکر و اندیشه خود می‌پردازد.

مشاوره رفتاری: در این نوع مشاوره، فرد مبتلا به اختلال دوقطبی با استفاده از مهارت‌های رفتاری، به شناسایی و تغییر الگوهای ناکارآمد در رفتارهای خود می‌پردازد.

مشاوره خانواده: در این نوع مشاوره، خانواده فرد مبتلا به اختلال دوقطبی در فرایند درمان به کمک مشاوره روان‌شناختی و رفتاری شرکت می‌کنند تا بتوانند در فرایند بهبودی فرد مبتلا کمک کنند.

در کل، درمان‌های روان‌شناختی می‌توانند به کنترل علائم اختلال دوقطبی کمک کنند و بهبود بیشتری را برای فرد مبتلا به این اختلال به همراه داشته باشند. تغییر سبک زندگی نیز از جمله ورزش منظم، خواب و استراحت مناسب، مدیریت استرس و مصرف الکل و مواد مخدر نیز در کنترل دوقطبی موثر است.